Ιατρική προσέγγιση του ουρογεννητικού συνδρόμου και των λειτουργικών διαταραχών

Η περιεμμηνόπαυση αποτελεί ένα κρίσιμο μεταβατικό στάδιο για τη γυναίκα, με σταδιακή έκπτωση της λειτουργίας των ωοθηκών και πτώση των κυκλοφορούντων οιστρογόνων. Οι ενδοκρινικές αυτές μεταβολές έχουν σημαντική επίδραση στο ουρογεννητικό σύστημα, στη σεξουαλική λειτουργία και στην ποιότητα ζωής.

Η κλινική εμπειρία και η βιβλιογραφία συμφωνούν πως το 50–70% των γυναικών σε περιεμμηνοπαυσιακή ή μεταεμμηνοπαυσιακή φάση παρουσιάζουν συμπτώματα ουρογεννητικού συνδρόμου (Genitourinary Syndrome of Menopause – GSM), το οποίο συχνά υποδιαγιγνώσκεται και δεν αντιμετωπίζεται.

---

Κλινική εικόνα – τι παρατηρεί η ασθενής;

Τα συχνότερα συμπτώματα που σχετίζονται με το GSM περιλαμβάνουν:

• Κολπική ξηρότητα
• Δυσπαρευνία (πόνος κατά την επαφή)
• Αίσθημα καύσου ή κνησμού
• Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις
• Επιτακτική ούρηση ή/και ακράτεια
• Μειωμένη ερωτική επιθυμία
• Αλλαγή στην ποιότητα οργασμού

Αξίζει να σημειωθεί πως τα συμπτώματα είναι χρόνια, εξελισσόμενα και μη αναστρέψιμα χωρίς θεραπεία. Σε αντίθεση με τα αγγειοκινητικά συμπτώματα της εμμηνόπαυσης (εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις), τα συμπτώματα του GSM δεν υποχωρούν με την πάροδο του χρόνου.

---

Παθογένεια και ορμονική βάση

Η πτώση των οιστρογόνων οδηγεί σε:

• λέπτυνση του κολπικού και ουρηθρικού επιθηλίου,
• απώλεια της γλυκογόνου επιφανειακής στιβάδας,
• διαταραχή της μικροβιακής χλωρίδας (πτώση Lactobacilli),
• αυξημένο pH κόλπου,
• μειωμένη αιμάτωση και ελαστικότητα του ιστού.

Αυτές οι μεταβολές εξηγούν την ευπάθεια στον ερεθισμό, την ξηρότητα, την επιμόλυνση και τη σεξουαλική δυσφορία.

---

Διαφορική διάγνωση και αξιολόγηση

Η λήψη αναλυτικού ιστορικού είναι απαραίτητη:

• εμφάνιση και διάρκεια συμπτωμάτων,
• επίδραση στη σεξουαλική ζωή,
• συχνότητα λοιμώξεων,
• τυχόν προηγούμενες θεραπείες ή φαρμακευτικές αγωγές.

Η φυσική εξέταση (όταν γίνεται στο ιατρείο) αξιολογεί την ατροφία του επιθηλίου, την ελαστικότητα, την υφή και την παρουσία πιθανών φλεγμονών ή ερεθισμών.

Στην τηλεϊατρική, η αξιολόγηση γίνεται με βάση δομημένα ερωτηματολόγια και στοχευμένες ερωτήσεις, με δυνατότητα συνεργασίας με γυναικολόγο εφόσον απαιτείται.

---

Θεραπευτική προσέγγιση

Η θεραπεία του GSM και των σεξουαλικών διαταραχών είναι εξατομικευμένη και εξαρτάται από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, τις αντενδείξεις και τις προτιμήσεις της γυναίκας. Οι βασικές κατηγορίες περιλαμβάνουν:

🔹 Μη ορμονικές παρεμβάσεις (πρώτης γραμμής):

• Τοπικά λιπαντικά και ενυδατικά (υαλουρονικό οξύ, πολυκαρβοφιλή)
• Φυτοοιστρογόνα (ισοφλαβόνες σόγιας, κόκκινο τριφύλλι)
• Προβιοτικά κολπικά

🔹 Ορμονικές τοπικές θεραπείες:

• Τοπικά οιστρογόνα σε χαμηλή δόση (κολπικές κρέμες, ταμπλέτες ή δακτύλιοι)
• DHEA (προορμόνη με τοπική δράση – δεν απορροφάται συστηματικά)

🔹 Νεότερες θεραπείες (σε επιλεγμένες περιπτώσεις):

• Laser CO₂ ή Er:YAG: προκαλούν αναγέννηση του βλεννογόνου και βελτιώνουν την αιμάτωση
• PRP (Platelet Rich Plasma): αναγεννητική θεραπεία με αυτολογική ενίσχυση της κυτταρικής επανόρθωσης
• Ασκήσεις πυελικού εδάφους και biofeedback: ιδιαίτερα σε συνύπαρξη με ακράτεια ή χαλάρωση

---

Ο ρόλος της τηλεϊατρικής στην υποστήριξη της ασθενούς

Η γυναίκα περιεμμηνοπαυσιακής ηλικίας συχνά διστάζει να αναζητήσει βοήθεια, είτε λόγω ντροπής, είτε λόγω υποτίμησης των συμπτωμάτων. Η τηλεϊατρική προσφέρει:

• Ανώνυμη, διακριτική πρόσβαση σε ειδικό
• Ευκολία στην επικοινωνία και επαναξιολόγηση
• Ολιστική καθοδήγηση (συνδυασμός ουρολογικής και σεξουαλικής ιατρικής)
• Σύνδεση με γυναικολόγο ή φυσιοθεραπευτή όπου απαιτείται

---

Συμπέρασμα

Η περιεμμηνόπαυση δεν είναι παθολογική κατάσταση, αλλά φυσιολογική φάση της ζωής.
Ωστόσο, οι διαταραχές της σεξουαλικής λειτουργίας και του ουρογεννητικού συστήματος δεν πρέπει να παραμένουν αδιάγνωστες ή αθεράπευτες.

Η ουρολογική προσέγγιση οφείλει να είναι ολιστική, ευαίσθητη και τεκμηριωμένη, με στόχο την αποκατάσταση της άνεσης, της λειτουργικότητας και της σεξουαλικής ικανοποίησης της γυναίκας.

🟣 Η σεξουαλική υγεία δεν έχει ηλικία. Έχει φροντίδα.
🖱️ Urologist with a Click: για κάθε γυναίκα που θέλει να νιώθει ξανά καλά με το σώμα της.

 

Γιατί μιλάμε για το Genitourinary Syndrome of Menopause (GSM);

Κατά την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση, η πτώση των οιστρογόνων προκαλεί σημαντικές αλλαγές στο ουρογεννητικό σύστημα — τόσο στον κόλπο όσο και στην ουρήθρα — με συμπτώματα όπως ξηρότητα, πόνο στην επαφή, συχνουρία και ακράτεια. Αυτά περιγράφονται με τον όρο GSM, που πλέον αντικαθιστά τον παλιότερο “κολπική ατροφία” ΒικιπαίδειαVerywell Health.

🔎 Πόσο συχνό είναι το GSM;

Φάση	Προσβολή
Περιεμμηνόπαυση	~15 % των γυναικών ijrcog.org
Μεταεμμηνόπαυση	40 – 70 % των γυναικών PMC
1ο έτος μετά την εμμηνόπαυση	~65 % με συμπτώματα MDPI
6 χρόνια μετά	~85 % με συμπτώματα MDPI

Παρά την υψηλή συχνότητα, μόνο ένα μικρό ποσοστό (~30 %) αναφέρει τα συμπτώματα στον ιατρό.

---

🩺 Συμπτώματα & αντίκτυπος

• Κολπική ξηρότητα: περίπου 75 % των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών
• Δυσπαρευνία (πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή): έως 38 %
• Πόνος, κάψιμο, κνησμός
• Συχνουρία, επείγουσα ώθηση για ούρηση ή ακράτεια — λόγω ατροφίας και απώλειας ουρηθρικής υποστήριξης
• Ουρολοιμώξεις συχνότερες και πιο επίμονες
• Μειωμένη σεξουαλική επιθυμία και δυσκολίες οργασμού

---

🧬 Παθοφυσιολογία

Η πτώση των οιστρογόνων οδηγεί σε:

1. Λέπτυνση επιθηλίου στον κόλπο και την ουρήθρα
2. Μείωση υαλουρονικού οξέος, ελαστικότητας και αιμάτωσης
3. Μεταβολή μικροβιακής χλωρίδας — μεγαλύτερη ευαισθησία σε φλεγμονές
4. Αυξημένο pH, πιο ξηρό και πιο εύθραυστο περιβάλλον

---

✅ Διάγνωση

Βασίζεται σε:

• Λήψη ιστορικού με ερωτήσεις για συμπτώματα, διάρκεια, σεξουαλικότητα
• Ερωτηματολόγια FSFI, Vaginal Health Index
• Φυσική εξέταση, όταν πραγματοποιείται, σε ενεργό επίσκεψη
• Σε τηλεϊατρική: λεπτομερές ιστορικό + δομημένα ερωτηματολόγια

---

💡 Θεραπευτικές επιλογές

1. Μη ορμονικές παρεμβάσεις

• Τοπικά λιπαντικά και ενυδατικά
• Φυτοοιστρογόνα (π.χ. ισοφλαβόνες)
• Προβιοτικά σε κολπική μορφή

2. Τοπική οιστρογονοθεραπεία

• Χαμηλής δόσης οιστρογόνα (κρέμες, δακτύλιοι, δισκία DHEA)
  Αποτελεσματική και ασφαλής με ελάχιστη συστηματική απορρόφηση

3. Νεότερες τεχνικές

• Laser CO₂ / Er:YAG: μικρές μελέτες δείχνουν βελτίωση (VHI, FSFI), αλλά συχνά χαμηλής ποιότητας μελέτες χωρίς μακροχρόνια δεδομένα
• PRP (πλούσιο σε αιμοπετάλια πλάσμα): υπό μελέτη, ενθαρρυντικά αποτελέσματα αλλά χρειάζονται πιο ισχυρές μελέτες

---

⚠️ Προειδοποιήσεις

• Το FDA έχει προειδοποιήσει κατά της ανεξέλεγκτης χρήσης laser συσκευών για «vaginal rejuvenation» χωρίς έγκριση
• Η επίδραση του laser ή PRP είναι ουσιαστικά χαμηλής/πολύ χαμηλής ποιότητας αποδεικτικά, παρά τα πρώτα ενθαρρυντικά αποτελέσματα

---

🧾 Συμπέρασμα για το κοινό

Το GSM είναι συχνό αλλά υποδιαγιγνώσκεται • Είναι χρόνιο και απαιτεί θεραπεία • Υπάρχουν ασφαλείς και αποτελεσματικές επιλογές, ειδικά τοπική οιστρογονοθεραπεία • Νεότερες τεχνολογίες δείχνουν υποσχόμενα αποτελέσματα αλλά χρειάζονται περαιτέρω έρευνα • Η τηλεϊατρική παρέχει αποδοτικό τρόπο για πρώιμη διάγνωση και συνεχή υποστήριξη στην Urologist with a Click.

📚 Αναφορές – Βιβλιογραφία

🔹 Ορισμός και Ορολογία GSM

1. Portman DJ, Gass ML. Genitourinary syndrome of menopause: New terminology for vulvovaginal atrophy from the International Society for the Study of Women’s Sexual Health and The North American Menopause Society. Menopause. 2014;21(10):1063-1068. DOI:10.1097/GME.0000000000000329

---

🔹 Επιδημιολογία και Συχνότητα

2. Kingsberg SA, Wysocki S, Magnus L, Krychman ML. Vaginal atrophy in postmenopausal women: epidemiology, physiology, and clinical implications. Arch Gynecol Obstet. 2013;288(6):1141–1151. DOI:10.1007/s00404-013-2920-9
3. Simon JA, Reape KZ, Wekselman K, James A, Rosen K. Postmenopausal vulvar and vaginal atrophy increases the risk of recurrent urinary tract infections. Menopause. 2014;21(5):556–562. DOI:10.1097/GME.0000000000000100
4. Palacios S, Nappi RE, Bruyniks N, Particco M, Panay N. The European REVIVE survey: Women’s perception and experience of vulvovaginal atrophy and its treatment. Climacteric. 2015;18(4):515–522. DOI:10.3109/13697137.2015.1020484

---

🔹 Παθοφυσιολογία GSM

5. Nappi RE, Palacios S. Impact of vulvovaginal atrophy on sexual health. Climacteric. 2014;17(1):3–9. DOI:10.3109/13697137.2013.871696
6. Gandhi J, Dagur G, Warren K, et al. Genitourinary syndrome of menopause: an overview of clinical manifestations, pathophysiology, etiology, evaluation, and management. Am J Obstet Gynecol. 2016;215(6):704–711. DOI:10.1016/j.ajog.2016.07.045

---

🔹 Διάγνωση & Εργαλεία Αξιολόγησης

7. Krychman ML, Parish SJ. The Vulvovaginal Health Questionnaire: A New Patient-Reported Outcome Measure for the Evaluation of Genitourinary Syndrome of Menopause. J Sex Med. 2017;14(12):1613–1620. DOI:10.1016/j.jsxm.2017.10.005
8. Bachmann GA, Nevadunsky NS. Diagnosis and treatment of atrophic vaginitis. Am Fam Physician. 2000;61(10):3090–3096. PubMed PMID: 10821156

---

🔹 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις

9. Constantine GD, Graham S, Clerinx C, Bernick B. The effects of low-dose vaginal estrogens on the vaginal and urethral mucosa: A systematic review. Menopause. 2019;26(4):431–437. DOI:10.1097/GME.0000000000001230
10. Salvatore S, Nappi RE, Zerbinati N, et al. A 12-week treatment with fractional CO₂ laser for vulvovaginal atrophy symptoms in menopausal women: A pilot study. Climacteric. 2014;17(4):363–369. DOI:10.3109/13697137.2014.899347
11. Campodonico F, Siracusano S, Tacconi L, et al. Platelet-Rich Plasma (PRP) for the Treatment of Vulvovaginal Atrophy: A Prospective Pilot Study. Pharmaceuticals. 2023;16(4):550. DOI:10.3390/ph16040550

---

🔹 FDA & Κλινική Επιφύλαξη

12. U.S. Food & Drug Administration (FDA). Laser Devices Marketed for “Vaginal Rejuvenation”: FDA safety communication. 2018.
    https://www.fda.gov/medical-devices/safety-communications