Ο υπογοναδισμός στους άνδρες είναι η παθολογική κατάσταση κατά την οποία οι όρχεις παράγουν ανεπαρκή ποσότητα τεστοστερόνης, ή/και σπερματοζωαρίων, με συνέπειες στη σεξουαλική λειτουργία, τη διάθεση, την ενέργεια και τη γονιμότητα.

Πηγή: Endocrine Society Clinical Practice Guidelines, EAU 2024, UpToDate

---

Παθοφυσιολογία

Η παραγωγή τεστοστερόνης ρυθμίζεται από τον άξονα υποθάλαμος–υπόφυση–όρχις (HPG axis):

• GnRH → LH → κύτταρα Leydig → τεστοστερόνη
• Η τεστοστερόνη κυκλοφορεί ως ολική (δεσμευμένη και ελεύθερη). Η ελεύθερη τεστοστερόνη είναι η βιολογικά ενεργή.

Διαταραχές σε οποιοδήποτε σημείο του άξονα μπορεί να προκαλέσουν υπογοναδισμό.

---

Κατηγορίες

1. Πρωτοπαθής Υπογοναδισμός (Ορχικός)

Οφείλεται σε πρωτογενή βλάβη στους όρχεις.

Αίτια:

• Σύνδρομο Klinefelter (XXY)
• Κρυψορχία
• Χημειοθεραπεία / ακτινοβολία
• Τραυματισμός ή λοίμωξη (παρωτίτιδα)
• Φάρμακα (π.χ. αντιανδρογόνα)

Εργαστηριακά:
⬇ Τεστοστερόνη, ⬆ LH / FSH (υπογοναδοτροπικός)

---

2. Δευτεροπαθής Υπογοναδισμός (Κεντρικός)

Διαταραχή σε υποθάλαμο ή υπόφυση.

Αίτια:

• Όγκοι υποθαλάμου / υπόφυσης (π.χ. προλακτίνωμα)
• Υπερπρολακτιναιμία
• Σιδηροβλαστική νόσος / αιμοχρωμάτωση
• Χρόνιο stress, κακή διατροφή
• Αναβολικά στεροειδή

Εργαστηριακά:
⬇ Τεστοστερόνη, ⬇ LH / FSH (υπογοναδοτροπικός)

---

3. Λειτουργικός / Επίκτητος Υπογοναδισμός (late-onset hypogonadism)

Εμφανίζεται σε άνδρες μετά τα 45-50 έτη, με προοδευτική πτώση της τεστοστερόνης, λόγω:

• Παχυσαρκίας
• Μεταβολικού συνδρόμου
• Χρόνιων νόσων (ΣΔ τύπου 2, ΧΝΑ, καρδιοπάθειες)

---

Συμπτώματα

• Μειωμένη libido, στύση, όγκος εκσπερμάτισης
• Χαμηλή ενέργεια, εύκολη κόπωση
• Κατάθλιψη / ευερεθιστότητα
• Απώλεια μυϊκής μάζας, οστικής πυκνότητας
• Διαταραχές ύπνου

---

Διάγνωση

• Ολική τεστοστερόνη πρωινές ώρες (08:00–10:00)
  (<300 ng/dL ή <10.4 nmol/L)
• Ελεύθερη τεστοστερόνη (αν η SHBG είναι παθολογική)
• LH, FSH για διάκριση πρωτοπαθούς / δευτεροπαθούς
• PRL, TSH εφόσον ενδείκνυται
• Ανάλυση σπέρματος σε υπογονιμότητα

---

Αντιμετώπιση

1. Αντικατάσταση Τεστοστερόνης (TRT)
– Ενδείκνυται σε συμπτωματικούς άνδρες με επαναλαμβανόμενα χαμηλά επίπεδα
– Μορφές: ενέσιμη, gel, διαδερμικά επιθέματα
– Αντενδείξεις: καρκίνος προστάτη, πολυκυτταραιμία, σοβαρή ΑΥΥ

2. Αντιμετώπιση αιτίας
– Προλακτίνωμα: αγωνιστές ντοπαμίνης
– Απώλεια βάρους, διακοπή αναβολικών
– Αντιμετώπιση συστηματικής νόσου

3. Υπογονιμότητα:
– Αντικατάσταση με hCG / LH / FSH (όχι τεστοστερόνη)
– Εξειδικευμένα πρωτόκολλα γονιμότητας